Dilemmalogica: 'Waar het eigenlijk om gaat': drie vragen aan Guido Rijnja

Naar overzicht
18 februari 2019

Onlangs was de Proeftuin Factor C te gast in het MRDH-huis. Factor C is een manier van werken die helpt om in alle fases van een traject strategisch aan de slag te gaan met communicatie.  Communicatie-experts van zo’n 25 gemeenten uit het hele land delen kennis en ervaring over communicatieonderwerpen en Factor C tijdens de proeftuin. Gastspreker deze dag was Guido Rijnja, communicatieadviseur bij het Ministerie van Algemene zaken / Rijksvoorlichtingsdienst en grondlegger van de Factor C methodiek. Hij vertelde deze middag over Dilemmalogica. We stelden hem drie vragen:

1.Wat is dilemmalogica?

Dilemmalogica staat letterlijk voor de redeneerlijnen bij een dilemma. Het begrip is bedacht toen de Secretarissen-generaal aan ons vroegen om tips voor actieve openbaarheid. Het idee bestond dat op dat punt veel meer kramp bij bestuurders en ambtenaren bestaat dan nodig is. ‘Ga dan eerder communiceren’, luidde samengevat ons advies: zoek contact over het probleem, de opgave, in plaats van alle aandacht voor besluiten en resultaten, aan het eind van de pijplijn. Zie dilemma’s overigens ruim, het gaat om spanningen, tegenstellingen, gedoe.

Dilemmalogica staat voor actief en vroegtijdig het contact aangaan. Dat is vooral een houding, hoe je werkt. Als methode vat ik het samen met de drieslag: (I) om te beginnen: erken de zorgen, boven- en onderstromen, (II) help dan de zienswijzen van burgers, ondernemers of organisaties te koppelen aan die van de overheid en (III) bied dan perspectief, help uitkomsten te benoemen. We beproeven het bij de Rijksoverheid, maar omdat het ook is opgenomen in het Actieplan Open Overheid van het kabinet, helpen we ook gemeenten, provincies en regio’s, waar dat kan. 

2. Kun je een voorbeeld geven waar dit is toegepast?

Er zijn zoveel voorbeelden te vinden, waar de overheid die drieslag helpt te maken. Denk aan de behoefte aan erkenning die de Groningers zochten voor de onveiligheid na de bevingen en de wijze waarop de minister van EZK vervolgens probeerde die zorgen om veiligheid te verbinden aan de behoeften aan energie en leveringszekerheid: je zou dat het dilemma kunnen noemen: kun je die twee opgaven afstemmen? Hieraan werden vervolgens diverse afspraken gekoppeld, waaronder een schadeprotocol, dat zou je de perspectieven kunnen noemen. Hierover is nog van alles te doen, waarmee ook duidelijk is dat het niet om een of ander trucje gaat, maar om het vinden van ruimte om samen iets onder ogen te zien.

3. Hoe kunnen de 23 gemeenten van de MRDH dit inzetten in de samenwerking?

MRDH-gemeenten zetten waarschijnlijk al dilemmalogica in, zonder het woord te gebruiken. En misschien als ze dit lezen zien ze nieuwe mogelijkheden. Eigenlijk gaat het om al die situaties, waarin iets knelt of schuurt en je daarover het gesprek wilt aangaan om de spreekwoordelijke ‘doorwaadbare plaatsen’ te vinden. Dat kan zijn bij lokale issues, maar we hebben inmiddels ook ervaring opgedaan met projecten waar in de samenwerking een dilemma (of spanning, of tegenstelling) de kop op stak.

En anders mailen ze me (g.rijnja@minaz.nl), misschien kunnen we helpen om dat wat zich als probleem voordoet onder ogen te zien. Mijn ervaring is dat meestal onder weerstand een schat aan verwachtingen en energie ligt verborgen. Voor wie meer wil weten: interview voor de website van Open Overheid